สมเด็จพระแก้วมรกต (เมืองที่พระแก้วมรกตประทับ)

เมืองที่พระแก้วมรกตประทับ

     ตำนารพระแก้วมรกต กล่าวไว้ตรงกันเมืองที่พระแก้วมรกตเสด็จประทับคือ

     ๑. เมืองปาฎลีบุตร คือเมืองไชยาแต่โบราณ เรียกว่า เมืองปาฎลีบุตร* 

     ๒. เมืองลังกา เข้าใจว่าเกาะลังกาหรือเกาะสิงหล ที่แท้คือเกาะลังกาฝั่งทะเลอันดามัน เนื่องจากถูกขอมมาตีเมืองนครศรีธรรมราช คนไทยจึงเอาพระแก้วมรกตหนีไปซ่อนที่เมืองเล็กๆ คือ เกาะลังกาวีในเขตประเทศไทยนี้เอง

     ๓. กัมพูชา  ต่อมาขอมมาตีเมืองนครศรีธรรมราชอีกเมื่อทราบว่าพระแก้วมรกตอยู่ที่เกาะลังกาวี จึงตามไปอัญเชิญนำไปประดิษฐานที่เมืองนครธม  เมืองหลวงเก่าของประเทศกัมพูชา

     ๔. อยุธยา  เมื่อขุนหลวงพะงั่ว แห่งกรุงศรีอยุธยาไปตีนครธมแตก ได้อัญเชิญพระแก้วมรกตมาประดิษฐานไว้ในกรุงศรีอยุธยาโดยเอาไปประดิษฐานไว้ที่เมืองสุพรรณบุรี

     ๕. กำแพงเพชร  ต่อมาเมื่อท้าวยุธิษฐิระหรือท้าวยุธิษเฐียร เจ้าเมืองกำแพงเพชรมีอำนาจ ด้วยเป็นพี่มเหสีของกษัตริย์กรุงศรีอยุธยา จึงมาขอพระแก้วมรกตไปไว้ที่เมืองกำแพงเพชร

     ๖. ลพบุรี  ต่อมาเจ้าเมืองละโว้  หรือลพบุรี  ได้มาตีเมืองกำแพงเพชรแตก  แล้วอัญเชิญพระแก้วมรกตไปไว้ที่เมืองลพบุรี

     ๗. ลำปาง  ต่อมาเมืองลพบุรีอ่อนแอลง  เจ้าเมืองลำปางมาตีเมืองลพบุรีแตก แล้วอัญเชิญพระแก้วมรกตไปประดิษฐานที่เมืองลำปาง

     ๘. เชียงราย เมื่อพ่อขุนเม็งรายสร้างเมืองเชียงรายขึ้นแล้ว จึงอัญเชิญพระแก้วมรกตไปประดิษฐานที่เมืองเชียงราย

     ๙.  เชียงใหม่ ต่อมาเมื่อพ่อขุนเม็งรายสร้างเมืองเชียงใหม่ขึ้นเมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๑๘๓๙ จึงอัญเชิญพระแก้วมรกตไปประดิษฐานที่เมืองเชียงใหม่ ต้ังแต่ พ.ศ. ๑๘๓๙ จนถึงพ.ศ. ๒๐๐๘ เป็นเวลานานถึง ๑๖๙ ปี

     ๑๐.เมืองเวียงจันทน์  พระเจ้าไชยเชษฐา หลานพระเจ้าล้านช้างครองเมืองเชียงใหม่ แล้วไปครองเมืองเวียงจันทน์ จึงให้อัญเชิญพระแก้วมรกตมาไว้ที่เมืองเวียงจันทน์ ตั้งแต่พ.ศ. ๒๐๐๘ จนถึง พ.ศ.๒๓๒๓ เป็นเวลานาน ๒๑๕ ปี
     ๑๑. ธนบุรี  พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้เจ้าพระยาจักรีฯ ไปตีเมืองเวียงจันทน์แตก แล้วอัญเชิญพระแก้วมรกตมาไว้ที่วัดอรุณราชวราราม เมืองธนบุรีต้ังแต่พ.ศ. ๒๓๒๓ จนถึงพ.ศ. ๒๓๒๗
     ๑๒. กรุงเทพฯ  พระเจ้ากรุงธนบุรีสวรรคตแล้ว สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกได้ปราบดาภิเษกเป็นพระพุทธยอดฟ้า ฯ ต้ังกรุงเทพมหานคร สิ่งแรกที่พระองค์ทรงสร้างคือวัดพระแก้ว  และได้อัญเชิญพระแก้วมรกตข้ามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยามาประดิษฐานไว้ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันจันทร์ เดือน ๔ แรม ๕ ค่ำ ปีมะโรง พ.ศ.๒๓๒๗ แล้วเฉลิมพระนามกรุงว่า  กรุงเทพมหานครอมรรัตนโกสินทร์ มหินทราอยุธยา มหาดิลกภพ นพรัตน์ราชธานีบุรีรมย์ อุดมพระราชนิเวศน์ มหาสุานสักทัตอวตาตสถิต  แปลว่า กรุงพระแก้วมรกตนั่นเอง  ( กรุงแก้วของพระอินทร์ หมายถึงพระแก้วมรกตที่พระอินทร์มาสถิตรักษาไว้)
     แปลตรงๆว่า ทรงอุทิศถวายกรุงให้เป็นกรุงของรพระแก้วมรกตองค์นี้ นี่คือพระราชศรัทธาในพระรัตนตรัยอันสูงสุดของพระองค์   
     พระแก้วมรกต จึงสถิตอยู่ในกรุงเทพฯ มาต้ังแต่พ.ศ. ๒๓๒๗ เป็นต้นมา นับจนถึงปัจจุบันนี้

     พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงวินัจฉัยว่า พระแก้วมรกตไม่ใช่พุทธศิลป์ชาวอินเดีย แต่เป็นพุทธศิลป์ของช่างไทยทางเหนือ
     ปัจจุบันนี้มีผู้มีความรู้ทางพุทธศิลป์เชื่อว่า พระแก้วมรกตเป็นฝีมือช่างไทย เพราะพุทธลักษณะเหมือนพระพุทธรูปทางเชียงแสนหรือพุทธรูปทางเมืองนครศรีธรรมราชเดิม 

     *ตำนารที่ว่าพระแก้วมรกต  สร้างที่เมืองปาฎลีบุตรน้ัน มักเข้าใจกันว่าอยู่ในประเทศอินเดียหรือชมพูทวีปในสมัยโบราณ  แต่ภายหลังมีผู้ศึกษา(นายธรรมทาส พานิช )น้องชายพระธรรมโกศาจารย์)พบว่ามีเมืองหนึ่งในสุวรรณภูมินี้มีชื่อว่า เมืองปาฎลีบุตร  เมื่อสมัยโบราณคือเมืองไชยา  เรียกชื่อแต่โบราณว่าเมืองปาฎลีบุตร 
    
  









   

สมเด็จพระแก้วมรกต (พุทธานุภาพพระแก้วมรกต)

พุทธานุภาพพระแก้วมรกต

     เมื่อสงครามโลกคร้ังที่๒ สงบลงแล้ว  ไทยต้องเสียค่าปฎิมากรรมสงครามเป็นข้าวสารหลายพันตันให้แก่อังกฤษและฝรั่งเศส ฝรั่งเศสเรียกร้องจะเอาพระแก้วมรกตคืนไปเวียงจันทน์ ในสมัยน้ันม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช กล่าวในที่ประชุมว่าไทยจะไม่ยอมเจรจาด้วยต่อไป ถ้าหากเรียกร้องเอาพระแก้วมรกต  แล้วเดินออกจากห้องประชุม ในที่สุดฝรั่งเศสจึงเลิกเรียกร้องเอาพระแก้วมรกต 
     เมื่อญี่ปุ่นเข้ายึดครองเมืองไทยไว้ เมื่อพ.ศ.๒๔๘๔ นั้น จอมพลป.พิบูลสงครามยึดเอาพระแก้วมรกตเป็นที่พึ่งสุดท้าย คือเชิญฝ่ายญี่ปุ่น ไปทำสัญญากันในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม  ในทีสุดญี่ปุ่นแพ้สงคราม  แต่ไทยประกาศสันติภาพไม่ยอมแพ้ และไทยได้มีเอกราชมาทุกวันนี้  

    สมัยสงครามโลกครั้งที่๒ จอมพลป.พิบูลสงครามได้อัญเชิญพระแก้วมรกตไปซ่อนไว้ในถ้ำฤษีสมบัติที่จังหวัดเพชรบูรณ์ และเมื่อสงครามยุติลง สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงษ์ ได้ให้พระอุดมญาณโมลี (หลวงปู่จันทร์ศรี จันททีโป)  เจ้าอาวาสวัดโพธิสมพร จังหวัดอุดรธานีไปอัญเชิญพระแก้วมรกตกลับมาประดิษฐานที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม  
     พุทธศานิกชนผู้มีศรัทธา  สวดมนต์อธิษฐานจิต ยึดเอาพระแก้วมรกตเป็นที่พึ่ง ล้วนสมความปรารถนา พ้นจากทุกข์ในสิ่งที่ไม่ปรารถนามาแล้วทุกคน   

       คาถาบูชาพระแก้วมรกต

    นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ  (๓ จบ)

     วาละลุกัง  สังวาตังวา (๓ จบ)  
   

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

สมเด็จพระแก้วมรกต (ตำนารพระแก้วมรกต)

ตำนารพระแก้วมรกต

     ตำนารพระแก้วมรกต มีผู้จดจารึกไว้หลายทาง  เป็นภาษาบาลีก็มี เป็นอักษรขอมก็มี เป็นหนังสือไทยก็มี ไม่ปรากฎชื่อผู้จดจารึกไว้ ต่อมาจึงมีผู้จดจารึกของไทยบอกชื่อผู้แต่งคือ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ หลวงวิจิตรวาทการ เป็นต้น ข้อความน้ันมีแตกต่างกันในรายละเอียด 

     ตำนารพระแก้วมรกต สรุปตรงกันอยู่อย่างหนึ่งคือ เมืองที่พระแก้วมรกตสถิตอยู่ตามกาลเวลาที่ล่วงมาที่พระแก้วมรกตเสด็จไปสถิตเมืองต่างๆน้ัน  โบราณท่านบอกว่า เพราะผู้สร้างอธิษฐานจิตไว้ว่าขอให้พระแก้วมรกตนี้จงสถิตอยู่ในประเทศที่รุ่งเรืองด้วยพระพุทธศาสนา  องค์พระแก้วมรกตมีพระบรมสารีริกธาตุ ๗ องค์ สถิตอยู่ภายใน พระบรมสารีริกธาตุเป็นธาตุรู้  ย่อมเสด็จไปยังประเทศต่างๆ ด้วยตนเอง เหมือนพระธาตุปาฎิหารย์ เมืองใดที่คนไม่นับถือพระพุทธศาสนา พระแก้วมรกตจะไม่ประทับอยู่เมืองน้ัน  เมืองใดที่มีมหาชนนับถือพระพุทธศาสนาหรือพระพุทธศาสนารุ่งเรือง  พระแก้วมรกตจะเสด็จไปสถิตเมืองน้ัน  

     ตำนารการสร้างพระแก้วมรกตน้ัน ท่านจดไว้ตรงกันว่าสร้างที่เมืองปาฎลีบุตร  โดยพระอรหันต์องค์หนึ่งมีฤทธานุภาพมากคือ พระนาคเสนอรหันต์  ท่านเป็นพระอรหันต์มีเจโตวิมุตติจึงแสดงฤทธิ์ได้  ท่านเป็นพระอรหันต์เมืองพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานแล้ว ๕๐๐ ปี ท่านรำพึงว่าท่านเกิดมาไม่ทันพระบรมศาสดา  จึงใคร่จะสร้างพระปฎิมากรแทนองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้เคารพกราบไหว้บูชาเอง และเพื่อให้มหาชนได้เคารพกราบไหว้ด้วย  ท่านรำพึงว่าวุัตถุที่จะสร้างพระปฎิมากรนี้ ควรเป็นวุัตถุธาตุที่ไม่บุบสลายอย่างหนึ่ง  เป็นวัตถุธาตุที่มีค่าสูงสุดอย่างหนึ่ง  ท่านจึงเข้าญานสมาบัติถึงขั้นจตุตถฌาน ก็ได้พบแก้วมรกตก้อนใหญ่อยู่ในถ้ำแห่งหนึ่งซึ่งมีเทวดารักษาไว้  ท่านจึงเข้าฌานติดต่อเจ้าของแก้วมรกตนั้นขอนำมาสร้างพระปฎิมากร  เมื่อเจ้าของยินดีอนุญาตแล้ว  ท่านจึงไปนำมาด้วยอิทธิวิธีแห่งพระอรหันต์ เมื่อท่านจะสร้างเป็นรูปพระปฎิมากร ท่านก็ปรารภหาช่างแกะสลัก เพราะการแกะสลักแก้วมรกตน้ันต้องใช้ช่างแก้วเจียระไนโดยเฉพาะ ครั้งน้ันพระอินทราธิราชในดาวดึงส์ได้ทราบเจตนาอันแรงกล้าของท่าน จึงเชิญพระวิษณุกรรมลงมาหาท่าน รับอาสาสลักให้จนสำเร็จเป็นพระปฎิมากรแก้วมรกต  พระนาคเสนเถระอรหันต์  อธิษฐานด้วยอิทธิฤทธิ์อาราธนาให้พระบรมสารีริกธาตุของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสถิตในพระแก้วมรกต ๗ องค์ คือ ประทับที่พระเกตุมาลา พระนลาฎ พระอุระ พระอังสาทั้งสองข้าง พระชานุทั้งสองข้าง รวม ๗ องค์  ครั้นแล้วท่านก็ปรารภถึงกาลอนาคคว่าพระแก้วมรกตนี้จะเสด็จไปประทับในเมืองที่ใดบ้าง  ท่านก็ทราบด้วยญาณว่าพระแก้วมรกตนี้ จะเสด็จไปประทับในเมืองที่เจริญรุ่งเรืองด้วยพระพุทธศาสนา 

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

สมเด็จพระแก้วมรกต (คำนำ)

คำนำ

     พระแก้วมรกต  เป็นพระปฎิมากร  แทนองค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้ามาแต่พุทธศักราช ๕๐๐ จนถึงบัดนี้เป็นเวลานานถึง ๒,๐๐๐ ปีเศษ  จึงนับว่าเป็นพระพุทธรูปเ่ก่าแก่ที่สุด มีค่าที่สุด เรียกว่า ค่าควรเมือง 

ไม่มีทรัพย์สินใดๆ ในประเทศนี้เท่าเทียมเลย  เสด็จวนเวียนอยู่ในภาคพื้นสุวรรณภูมินี้มานานนับพันปี  พุทธศาสนิกชนทุกคน  ต้ังแต่พระราชามหากษัตริย์ลงมาจนถึงสาธุชนชาวบ้าน  ล้วนแต่เคารพบูชาอย่างสูงสุด  ยึดเอาพระแก้วมรกตเป็นที่พึ่งที่ระลึกมาหลายชั่วคนจนไม่สามารถนับชั่วคนได้  พระพุทธยอดฟ้าฯ ถึงแก่ต้ังชื่อกรุงว่า กรุงเทพมหานครอมรรัตนโกสินทร์ มหินทราอยุธยา มหาดิลกภพนพรัตน์ราชธานีบุรีรมย์ อุดมพระราชนิเวศมหาสถาน สักทัตอวตารสถิต  แปลว่า  กรุงแก้วของพระอินทร์อวตารมาสถิต หมายความว่ายกกรุงมอบให้เป็นกรุงของพระแก้วมรกตโดยตรง  ทรงสร้างเครื่องทรงให้สองฤดู คือ ฤดูร้อน และฤดูฝน  พระนั่งเกล้าฯ ทรงสร้างเครื่องทรงฤดูหนาวเพิ่มให้ทรงอีกฤดูหนึ่ง  และเป็นประเพณีของพระมหากษัตริย์จะต้องเสด็จมาเปลี่ยนเครื่องทรงให้ตามฤดูกาลมิเคยขาดเลย  แสดงถึงความเคารพบูชาพระแก้วมรกตนี้มากมายสูงสุดเพียงใด  ทรงพระราชทานพระนามเฉลิมอภิไธยพระแก้วมรกตองค์นี้ว่า   พระพุทธมหามณีรัตนปฎิมากรแก้วมรกต 

     พระแก้วมรกตสถิตอยู่ทางเมืองเหนือที่เมืองลำปาง เชียงราย เชียงใหม่ เป็นเวลานานหลายร้อยปี ชาวเมืองเหนือเรียกพระแก้วมรกตตามภาษาชาวเหนือว่า พระเจ้าแก้ว  เมื่อไปอยู่เมืองเวียงจันทน์อีก ๒๐๕ ปี ชาวเมืองเวียงจันทร์ก็เรียกว่า พระเจ้าแก้วมรกต  

     ต่อมาเมื่อพระพุทธยอดฟ้า ฯ อัญเชิญลงมายังกรุงธนบุรีในปีพ.ศ. ๒๓๒๓ จึงเรียกกันว่า  พระแก้วมรกต ตามภาษาชาวเมืองใต้ นับตั้งแต่ปีพ.ศ.๒๓๒๓ เป็นต้นมา 

     พระแก้วมรกตองค์นี้ เคยวนเวียนเสด็จไปสถิตอยู่ตามเมืองสำคัญมาแล้วหลายเมือง คือ 
     ๑. เมืองปาฎลีบุตร คือเมืองไชยาสมัยโบราณ เรียกว่า เมืองปาฎลีบุตร
     ๒. เมืองลังกาวี ฝั่งทะเลอันดามัน
     ๓. นครธม ประเทศกัมพูชา
     ๔. อยุธยา กรุงเทพทราวดีศรีอยุธยา
     ๕. กำแพงเพชร
     ๖. ลพบุรี
     ๗. นครเขลางค์ คือเมืองลำปาง
     ๘. เชียงราย
     ๙. นพบุรีศรีนครพิงค์ คือเชียงใหม่
     ๑๐.กรุงศรีสัตนาคตหุด คือ เวียงจันทน์
     ๑๑.กรุงธนบุรีศรีมหาสมุทร
     ๑๒.กรุงเทพมหานครอมรรัตนโกสินทร์
     
     เมื่อสงครามมหาเอเชียบูรพา ประเทศญี่ปุ่นบุกรุกประเทศไทย  บังคับให้ยอมร่วมรบกับฝ่ายพันธมิตรน้ัน จอมพล ป. พิบูลสงครามได้อธิษฐานถวายเมืองไทยไว้กับพระแก้วมรกต  โดยไปทำสัญญากับประเทศญี่ปุ่นในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนสดาราม  ต่อหน้าพระพักตร์ของพระแก้วมรกต นับเป็นคร้ังแรกที่ไทยทำสัญญากับต่างประเทศในโบสถ์ เพื่อให้พระแก้วมรกตทอดพระเนตรเห็นเป็นทิพยพยานและอภิบาลรักษาชาติศาสนา เราไม่มีที่พึ่งอย่างอื่นแล้วจึงฝากประเทศชาติ ศาสนาไว้กับพระแก้วมรกต
     ๓ ปีต่อมา ประเทศไทยโดยนายปรีดี พนมยงค์ ก็ได้ประกาศสันติภพเมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ.๒๔๔๗ คือประกาศอิสรภาพ ไม่ยอมเป็นเมืองขึ้นของญี่ปุ่นและฝรั่งฝ่ายสัมพันธมิตรที่ชนะสงคราม ญี่ปุ่นออกไป แต่มีทหารสัมพันธมิตรเข้ามาเต็มเมือง ไทยต้องไปทำสัญญากับฝ่ายสัมพันธมิตรที่ประเทศศรีลังกา  ฝรั่งเศสยื่นคำขาดขอเอาพระแก้วมรกตกลับคืนไปยังเมืองลาว  เมืองขึ้นของฝรั่งเศส แต่ ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช ไม่ยอมเจรจาด้วยแล้วเดินออกจากที่ประชุม เป็นผลให้ฝรั่งเศสเลิกพูดเรื่องพระแก้วมรกตอีกต่อไป  
     ข้าพเจ้าเชื่อในพระพุทธานุภาพว่าอานุภาพของพระแก้วมรกตว่าได้อภิบาลรักษาประเทศชาติ ศาสนาไว้ได้ตามที่จอมพล ป. พิบูลสงครามอธิษฐานจิตฝากบ้านเมืองไว้เมื่อพ.ศ. ๒๔๘๔
     และสิ่งนี้คือเครื่องดลจิตดลใจให้เขียนหนังสือเรื่อง สมเด็จพระแก้วมรกต ขึ้นในคราวนี้ปรารถนาจะเผยแพร่ให้สาธุชนทราบตำนารของพระแก้วมรกต พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง 

                                              เทพ  สุนทรศารทูล
                                              ๓ ตุลาคม ๒๕๔๔  

๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐